پس ، از احاديث مسطوره و بيانات مسفوره « 33 » محقّق گرديد كه حقيقت عقل ، نور الهى است مجرّد ، اوّل مخلوقات و اشرف موجودات ، مظهر صفات كماليّهء الهيّه ، جامع خصايل محموده ، حاوى علوم و معارف ربّانيّه ، و ليكن ظهورش در مظاهر انسانيّه بحسب استعدادات مختلفه و صفاء و كدورت ، به شدّت و ضعف است ، و در انبياء و اوصياء و « مؤمنين ممتحن القلوب » « 34 » ، به سبب كمال صفاى نفس و صقالت قلب و لطافت مزاج ، ظهور نور عقل ، به تمام صفات و جميع خصال است ؛ لهذا عقل ايشان را عقل كامل خوانند . و در مواليان « 35 » و مؤمنين ، به سبب توسّط « 36 » مزاج و نفوس و قلوب ايشان در لطافت و صفا و صقالت ، ظهور نور عقل ، به بعضى از صفات و خصال است ، و ايشان را متوسّط العقول نامند . و در عوامّ النّاس مؤمنين ، به سبب كدورت مزاج و نفوس و قلوب ايشان ، ظهور نور عقل ، در كمال ضعف است كه احساس نمىشود به صفتى و خصلتى از صفات و خصايل عقل در ايشان ، و ايشان را مستضعفين خوانند . و كفّار به سبب انغمار در عالم طبيعت و ظلمات حجب نفسانيّه و تقيّد به شهوات طبيعيّه ، قليل نور عقل كه در اوّل خلقت مىداشتند ، از ايشان فرار نموده ، و به هوا و هوس نفسانيّهء خود گرفتار شده ، حركت مىنمايند ، كه : لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ « 37 » در حقّ ايشان وارد است .

--> ( 33 ) - نوشته شده ( 34 ) - مؤمنانى كه دلهايشان از آزمايشهاى حقّ ، ثابت و مطمئن بيرون آمده باشد . ( 35 ) - موالى : دوستدار ؛ مقصود ، دوستداران اهل بيت عليهم‌السّلام‌اند نه شيعيان حقيقى آن حضرات . ( 36 ) - متوسّط بودن ( 37 ) - . . . دلها دارند كه با آن فهم نمىكنند ، و چشمها دارند كه با آن نمىبينند ، و گوشها دارند كه با آن نمىشنوند ، آنها چون حيواناتند ، بلكه آنها گمراه‌ترند . . . : سورهء 7 آيهء 179